یکی از رایج ترین مسائل حقوقی انحصار وراثت می باشد که هر فردی در طول حیات خود ممکن است با آن مواجه شود. تقسیم اموال یا انحصار وراثت موضوعی چالش برانگیز است که پس از فوت هر فرد با ان مواجه خواهید شد. برای انجام انحصار وراثت باید مراحل انحصار وراثت بصورت گام به گام انجام شوند. انجام پروسه انحصار وراثت نیاز به آگاهی و تجربه دارد که با دریافت مشاوره از وکیل انحصار وراثت این آگاهی و تجربه در اختیار شما قرار خواهد گرفت تا روند انحصار وراثت بدون بروز مشکل و سریع تر پیش رود.
مدارک لازم برای انحصار وراثت
درخواست کتبي انحصار وراثت شامل مشخصات کامل نام، و اقامتگاه فرد فوت شده و همه ورثه و نسبت هر يک از ورثه با فرد فوت شده بايد به همراه مدارک زير به شوراي حل اختلاف ارائه شود:
- کپي عقدنامه همسر دائمي متوفي
- فرم استشهاد يه مبنی بر منحصر بودن وراث به اشخاص نامبرده شده کپي شناسنامه ورثه
- گواهي فوت متوفي صادر شده از سوي اداره ثبت احوال
- آخرين محل اقامت فرد فوت شده و گواهي اظهارنامه ماليات بر ارث به اداره امور اقتصادي در اين مرحله فقط مشخصات فرد فوت شده و دارايي و اموال او در فرم مخصوصي به اداره دارايي تحویل داده مي شود و نيازي به پرداخت ماليات به هیج وجهه نیست.
- رسيدگي به دعاوي درباره ايرانيان غير شيعه مثل کليمي زرتشتي مسيحي در هر مورد بر اساس قوانین همان آیین انجام مي شود پس اگر فرد فوت شده از اقليت هاي مذهبي بود نظر مرجع مذهبي مربوط به آیین خود را درباره تقسيم وراث بايد همراه درخواست ارائه دهد.
مراحل انحصار وراثت
ابتدا باید گفت که انحصار وراثت اموال بر جای مانده از متوفی در دو دسته محدود و نامحدود موجود است. اگر اموال برجای مانده از متوفی کمتر از ۵۰ میلیون تومان باشد در دسته محدود و اگر بیشتر از ۵۰ میلیون تومان باشد در دسته نامحدود قرار دارد. مهمترین معیار انحصار وراثت در تقسیم ارثیه، طبقات ارث می باشد که باید در همان ابتدای مراحل رسیدگی به انحصار وراثت مشخص شوند.
بطور کلی مراحل انحصار وراثت شامل موارد زیر است:
مراجعه به شورای حل اختلاف
برای آنکه گواهی انحصار وراثت را دریافت کنید ابتدا یکی از وراث یا وکیل آن ها باید به شورای حل اختلاف آخرین محل سکونت متوفی مراجعه کرده و فرم دادخواست گواهی را دریافت و تکمیل کند. این فرم شامل اطلاعات وراث و نسبت آن ها با متوفی می باشد.
تأیید ورثه متوفی
یکی دیگر ار مراحل انحصار وراثت این است که پس از تکمیل فرم باید با به همراه داشتن فرم شورای حل اختلاف و دیگر مدارک لازم (گواهی فوت متوفی، اصل و کپی شناسنامه و کارت ملی تمام ورثه) به دفتر اسناد رسمی مراجعه کنید.
دو شاهد که تمامی ورثه را می شناسند باید در دفتر اسناد رسمی حضور داشته باشند و استشهادیه انحصار وراثت را امضا کنند. امضای استشهادیه به منظور به رسمیت شناختن ورثه ذکر شده در فرم شورای حل اختلاف می باشد. سپس دفتر دار نیز شهادت نامه ای مبنی بر تأیید وراث تنظیم می کند. این شهادت نامه در مراحل بعدی نیز در شورای حل ختلاف نیاز خواهد بود.
مشخص کردن مالیات ارثیه
پس از تأیید ورثه باید لیست کاملی از تمامی اموال منقول و غیر منقول متوفی تهیه شود. سپس یکی از ورثه یا وکیل آن ها برای تعیین مالیات بر ارث باید به اداره دارایی مراجعه کرده و سپس براساس نسبت هر یک از ورثه با متوفی مالیات بر ارث مشخص خواهد شد. پس از مشخص شدن مالیات و پرداخت آن، تاداره دارایی رسیدی به شما می دهد که برای ادامه مراحل به آن نیاز خواهید داشت. برخی از اموال معاف از مالیات و برخی دیگر دارای مالیات خواهند بود.
- اموال دارای مالیات بر ارث: سپرده های بانکی، اوراق بهادار، وسایل نقلیه املاک و … .
- اموال معاف از مالیات بر ارث: وجوه بازنشستگی، وظیفه، پس انداز خدمت، مزایای پایان خدمت و همچنین اثاثیه منزل متوفی.
مراجعه مجدد به شورای حل اختلاف
در مراحل انحصار وراثت پس از پرداخت مالیات بر ارث، یکی از ورثه یا وکیل آن ها باید به همراه مدارک زیر مجدداً به شورای حل اختلاف مراجعه کند.
مدارک مورد نیاز:
- فرم امضا شده توسط ورثه و شاهدان آن ها در دفتر اسناد رسمی.
- کپی و اصل شناسنامه ورثه.
- کپی و اصل شناسنامه همسر متوفی.
- گواهی فوت فرد فوت شده.
- گواهی پرداخت مالیات بر ارث.
- درخواست گواهی انحصار وراثت.
پیگیری وجود ورثه دیگر
برای نهایی شدن و دریافت گواهی انحصار وراثت باید در رابطه با اینکه آیا متوفی ورثه دگیری نیز دارد پیگیری نمود. برای انجام این پیگیری باید با هزینه ی ورثه، در روزنامه های کثیر الانتشار آگهی انحصار وراثت دهند تا در صورت وجود ورثه دیگری، ایشان پیدا و ضمن مراجعه و اثبات در دادگاه به لیست ورثه اضافه گردد. حال پس از گذشت یکماه از انتشار آگهی، اگر ورثه جدید پیدا نشد گواهی انحصار وراثت صادر خواهد شد.
درخواست گواهی انحصار وراثت
مطابق قانون هر ذینفعی می تواند درخواست گواهی انحصار وراثت نماید. بنابراین علاوه بر وراث هر کسی که به هر دلیلی نفعی نسبت به اموال متوفی داشته باشد می تواند نسبت به دریافت گواهی انحصار وراثت اقدام نماید بعنوان مثال شخصی که دعوی مثل مطالبه وجه یا الزام به تنظیم سند رسمی علیه کسی مطرح کرده و سپس در اثنای رسیدگی آن فرد فوت می کند و قرار توقف رسیدگی صادر می شود می تواند با دریافت گواهی انحصار وراثت دعوی خود را پیگیری نماید
بدین صورت که به شورای حل اختلاف محل سکونت فرد مراجعه و با دادن مشخصات وی و استعلام ورثه از ثبت احوال مربوطه، گواهی حصر وراثت صادر می شود. گواهی انحصار وراثت بدون نیاز به حضور فیزیکی وراث ظرف بیست روز از تاریخ فوت توسط سازمان ثبت احوال کشور بر اساس داده ها و اطلاعات موجود صادر می گردد و نیازی به انجام مراحل پیش گفته توسط ورثه نمی باشد.
نکاتی در خصوص مدت زمان انحصار وراثت
- فرزندانی که پیش از والدین فوت می کنند در لیست ورثه قرار نمی گیرند.
- برای اعتراض و درخواست اصلاح رأی گواهی انحصار وراثت محدودیتی وجود ندارد و هر کدام از ورثه می توانند دادخواست اعتراض خود را به دادگاه تقدیم کنند.
- ورثه کسی است که زنده باشد و فرزندان فوت شده مشمول دریافت ارث نخواهند بود. فرزندی که در شکم مادر باشد نیز مشمول دریافت ارثه می باشد.
- در انحصار وراثت محدود (درصورتی که اموال متوفی کمتر از ۵۰ میلیون تومان باشد) دیگر نیازی به انتشار آگهی در روزنامه های کثیر الانتشار نخواهد بود.
- در صورتی که بعد از مدت طولانی اقدام به انحصار وراثت نمایید اشکالی وجود ندارد اما معایبی دارد. یکی از معایب دیر تقسیم کردن ارث این است که ممکن است در همین حین یکی از ورثه فوت کند. در این زمان برای انحصار وراثت باید برای او نیز گواهی انحصار وراثت اخذ گردد تا بتوان اموال پدر را تقسیم کرد.
- نبودن در ایران، عدم همکاری و یا ناپدید بودن یکی از ورثه مانعی برای گرفتن گواهی انحصار وراثت نیست و هر یک ورثه خود به تنهایی می تواند اقدامات لازم را انجام دهد.
- شورای حل اختلاف برای آخرین اقاتگاه متوفی، به اظهار درخواست کننده و نشانی اعلام شده از متوفی در برگه شهادت شهود کفایت کرده و نیازی به اثبات از طرق دیگر نخواهد بود.
